Hukuk

Sayı 8

Yargı Denetimi ve Plan Disiplini

Plan kararlarının yargı denetimine açık olması, şehircilik için bir yük değil bir güvencedir. Yargı kararlarının plan disiplinine katkısını tartışıyoruz.

Av. Murat Ilgaz7 dk okuma

Parselleri, yolları ve taralı imar bölgelerini gösteren imar paftası

Plan kararları şehrin geleceğini belirleyen idari işlemlerdir. Bir alanın yeşil alan mı, konut alanı mı, sanayi alanı mı olacağı; bir parsele kaç kat yapılabileceği; bir derenin çevresinin nasıl kullanılacağı bu kararlarla belirlenir. Bu kadar güçlü kararların yargı denetimine açık olması, zaman zaman bir gecikme ya da engel olarak görülür. Biz ise bunun şehircilik için bir yük değil, bir güvence olduğunu düşünüyoruz.

Planın hukuki niteliği

İmar planları, imar mevzuatının1 çizdiği çerçevede hazırlanır ve onaylanır. Bu çerçeve, planlama ilkelerine, şehircilik esaslarına ve kamu yararına uygunluğu temel ölçüt olarak koyar. Plan, idarenin keyfî bir tercihi değil, gerekçesi olan, bilimsel verilere dayanan ve bütünlük içinde düşünülmüş bir karar olmalıdır. Planın gerekçe raporu, bu yüzden bir formalite değil, kararın meşruiyetinin kaynağıdır. Gerekçesi zayıf bir plan, yalnızca hukuken değil, şehircilik açısından da kırılgandır; çünkü neden alındığı açıklanamayan bir karar, zamanla başka gerekçesiz kararların da önünü açar.

Yargı denetimi, tam da bu ölçütlerin uygulanıp uygulanmadığını sorar. Bir plan kararının hangi gerekçeyle alındığını, üst ölçekli planlarla uyumlu olup olmadığını, kamu yararını gözetip gözetmediğini inceler. Bu inceleme çoğu zaman bilirkişi incelemesiyle desteklenir; böylece hukuk ile şehircilik bilgisi aynı masada buluşur.

“Yargı denetimi, plan disiplinini dışarıdan dayatılan bir kural olmaktan çıkarıp idarenin kendi iç ölçüsü hâline getirir.”

Av. Murat Ilgaz

Yargı kararlarının plan disiplinine katkısı

Yargı kararlarının değeri yalnızca tek tek uyuşmazlıkları çözmelerinde değildir. Zaman içinde biriken içtihat, iyi bir planın nasıl olması gerektiğine dair ortak bir dil üretir. Parça parça yapılan plan değişikliklerinin, bütünlüğü bozan kararların ve gerekçesiz yoğunluk artışlarının hukuka uygun görülmemesi, idarelere hangi sınırların aşılamayacağını öğretir.

Bu açıdan yargı denetimi, plan disiplinini dışarıdan dayatılan bir kural olmaktan çıkarıp idarenin kendi iç ölçüsü hâline getirir. Yargıya taşınma ihtimalini bilen bir plan ekibi, kararlarını daha dikkatli gerekçelendirir, verilerini daha özenle toplar ve katılım süreçlerini daha ciddiye alır. Bu, şehrin bütün sakinleri için bir kazançtır: Planın kendilerini nasıl etkileyeceğini bilen ve itiraz yolunun açık olduğuna güvenen yurttaşlar, plan sürecine daha istekli katılır.

Güvencenin sürekliliği için

Bu güvencenin işlemesi için bazı ilkelerin korunması gerektiğine inanıyoruz:

  • Plan kararları ve gerekçeleri, herkesin erişebileceği biçimde açıkça yayımlanmalıdır.
  • Yargı kararlarının gereği, şeklen değil özüyle yerine getirilmelidir.
  • İptal edilen bir kararın, küçük değişikliklerle yeniden önüne konulması uygulamasından kaçınılmalıdır.
  • Plan süreçlerinde bilirkişilik, bağımsız ve yetkin uzmanlara dayanmalıdır.

Yargı denetimini bir engel olarak gören yaklaşım, kısa vadede hız kazandırıyor gibi görünebilir. Ama gerekçesiz kararlarla büyüyen bir şehir, uzun vadede hem hukuki belirsizlik hem de telafisi güç fiziksel sorunlar üretir. Hukuk devletinde şehir, hukukla birlikte planlanır.

Bu yazı genel ilkeleri tartışmaktadır; belirli bir plan kararıyla ilgili hukuki bir sorunu olan okurlarımızın, imar hukuku alanında deneyimli bir avukata ya da ilgili meslek odalarına danışmasını öneririz.

Kaynaklar

  1. 13194 sayılı İmar Kanunu, Resmî Gazete, 9 Mayıs 1985.
Sayı 8 · İmar ve Hukuk

Bu sayıdaki diğer makaleler

Sayının kapağı ve içindekiler
  1. 01

    ŞehircilikKapak makalesi

    Plan Değişikliği Bir Ayrıcalık Değildir

    Prof. Dr. Nevzat Karacabey8 dk

  2. 02

    Hukuk

    İdarenin Takdir Yetkisi ve İmar Planı

    Av. Dr. Hasan Basri Yeşilyurt8 dk