Yürünebilir Mahalle, Sağlıklı Mahalle
Kaldırımı olmayan sokak, hareketsiz bir hayatın ilk adımıdır. Halk sağlığı açısından iyi bir mahallenin beş ölçütü.
Uzm. Dr. Kadir ŞenyurtHalk Sağlığı Uzmanı6 dk okuma
Halk sağlığı denince akla çoğu zaman hastaneler, aşılar ve ilaçlar gelir. Oysa sağlığımızı belirleyen etkenlerin önemli bir kısmı, gündelik hayatımızı geçirdiğimiz mekânda biçimlenir. Evden çıktığımızda önümüzde güvenli bir kaldırım, yürüme mesafesinde bir fırın, bir park ya da bir okul varsa, hareket hayatın doğal bir parçası olur. Kaldırımı olmayan, araçların hâkim olduğu bir sokak ise insanları farkında olmadan hareketsizliğe iter.
Son yıllarda pek çok şehrimizde hareketsiz yaşamın ve buna bağlı kronik hastalıkların yaygınlaştığını konuşuyoruz. Bu tartışmada bireysel tercihler kadar şehrin nasıl tasarlandığı da belirleyicidir. Yürümeyi zorlaştıran bir çevrede “daha çok yürüyün” demek, sorunu yalnızca kişinin omzuna yüklemek olur.
İyi bir mahallenin beş ölçütü
Halk sağlığı açısından yürünebilir bir mahalleyi tanımlarken şu beş ölçütü öneriyoruz:
- Kesintisiz ve güvenli kaldırım: Engelsiz, düzgün, araç parkıyla işgal edilmemiş, çocuk arabasının ve tekerlekli sandalyenin rahatça geçebildiği yaya yolları.
- Yakınlık: Okulun, sağlık ocağının, fırının ve parkın, yani gündelik ihtiyaçların yürüme mesafesinde bulunması.
- Sakin trafik: Mahalle içinde aracın değil yayanın öncelikli olduğu, hızın doğal olarak düştüğü sokaklar.
- Gölge ve dinlenme: Ağaçlar, banklar ve çeşmelerle yürüyüşü yalnızca mümkün değil, keyifli de kılan bir sokak düzeni.
- Güven ve canlılık: Zemin katları sokağa açılan, aydınlatması yeterli, akşam saatlerinde de insanların kendini güvende hissettiği yollar.
Bu ölçütlerin hiçbiri tek başına yeterli değildir. Geniş bir kaldırım, gölgesiz ve ıssız olduğunda yine boş kalır; yakınlık, güvenli bir geçiş olmadan anlamını yitirir. Ölçütler birbirini tamamladığında sokak, insanları kendiliğinden dışarı davet eden bir yere dönüşür.
Kimin için yürünebilir?
Yürünebilirliği ölçerken genç ve sağlıklı bir yetişkini değil, mahallenin en kırılgan sakinlerini esas almak gerekir. Okula yürüyen bir çocuk, bastonla markete giden yaşlı bir komşu, bebek arabasıyla sokağa çıkan bir anne için uygun olan sokak, herkes için uygundur. Kaldırımdaki tek bir basamak ya da yanlış park etmiş bir araç, bazı sakinler için mahalleyi bütünüyle erişilmez kılabilir.
“Yürümeyi zorlaştıran bir çevrede “daha çok yürüyün” demek, sorunu yalnızca kişinin omzuna yüklemek olur.”
Uzm. Dr. Kadir Şenyurt
Yürümenin faydası yalnızca bedensel değildir. Sokakta yürüyen insanlar birbirini görür, selamlaşır; komşuluk bağları güçlenir. Yalnızlığın ve toplumsal kopukluğun da bir halk sağlığı meselesi olduğu düşünülürse, yürünebilir mahallenin ruh sağlığına da katkı sunduğu açıktır.
Ortak alan olarak sokak
Ortak alanlar dosyasında sokağı özellikle anmak istiyoruz. Sokak, bir şehrin en yaygın ve en demokratik ortak alanıdır. Onu yalnızca araçların geçtiği bir boşluk olarak görmek, şehrin sağlığını da daraltmak demektir. Kaldırımı genişletmek, bir ağaç dikmek ya da bir köşeye bank koymak, küçük ama kalıcı sağlık yatırımlarıdır.
Kişisel sağlık durumuyla ilgili sorular için elbette bir hekime danışmak gerekir. Bizim burada savunduğumuz ilke ise şudur: Sağlıklı yaşamı kolaylaştıran bir şehir, bireylere düşen yükü hafifletir. Yürünebilir mahalle bir lüks değil, koruyucu sağlık hizmetinin şehir planlamasındaki karşılığıdır.