Şehircilik

Sayı 13

Toplanma Alanları Neden Otoparka Dönüşüyor?

Afet anında hayat kurtaracak açık alanlar, gündelik hayatta otopark ve ticaret baskısı altında. Kâğıt üzerindeki toplanma alanlarıyla gerçek olanlar arasındaki fark.

Prof. Dr. Cemalettin Yörükoğlu6 dk okuma

Ağaçlar ve yürüyüş yollarıyla bir toplanma alanının plan çizimi

Afet anında hayat kurtaracak açık alanlar, çoğu zaman gündelik hayatın en çok talep gören boşluklarıdır. Bir parkın kenarı, bir okul bahçesi ya da bir meydan, kâğıt üzerinde toplanma alanı olarak işaretlenmiş olsa da hafta içi bir sabah oraya baktığımızda sıra sıra park etmiş araçlar, geçici tezgâhlar ya da yeni bir yapının şantiyesiyle karşılaşabiliriz.

Bu yazıda, kâğıt üzerindeki toplanma alanlarıyla gerçek olanlar arasındaki farkı ve bu farkın neden büyüdüğünü bir peyzaj mimarının gözüyle tartışıyoruz.

Boş alan boşta kalmaz

Yoğun şehirlerde açık alan nadir bir kaynaktır. Nadir olan her şey gibi o da sürekli bir talep baskısı altındadır. Araç sahipliğinin arttığı, sokakların daraldığı mahallelerde en kolay çözüm açık alanı otoparka çevirmek olarak görülür. Ticari kullanımlar da benzer biçimde açık alanın kenarlarından içeri doğru ilerler. Her biri tek başına küçük görünen bu değişiklikler, zamanla bir toplanma alanını işlevsiz bırakabilir.

Sorunun bir yanı da tasarımdadır. Yalnızca boş bırakılmış, sahiplenilmemiş bir alan, gündelik hayatta bir anlam taşımadığı için kolayca başka işlere açılır. İnsanların hiç uğramadığı bir toplanma alanını, afet anında kimse hatırlamaz.

“İnsanların hiç uğramadığı bir toplanma alanını, afet anında kimse hatırlamaz.”

Prof. Dr. Cemalettin Yörükoğlu

Kâğıttaki alan, sahadaki alan

Bir alanın toplanma alanı olarak işaretlenmesi, onun gerçekten bu işi görebileceği anlamına gelmez. Erişim yolları, çevresindeki binaların yüksekliği, zeminin durumu, aydınlatma ve suya erişim gibi konular sahada ayrıca değerlendirilmelidir. Kâğıtta geniş görünen bir alanın önemli bir kısmı araçlarla, depolarla ya da duvarlarla kapanmışsa, kâğıttaki ölçü yanıltıcı olur.

Bu nedenle toplanma alanlarının planlarda gösterilmesinin yanı sıra düzenli olarak sahada gözden geçirilmesini ve sonuçların kamuoyuyla açıkça paylaşılmasını öneriyoruz.

Gündelik hayatın parçası olan toplanma alanı

Peyzaj mimarlığının bu konudaki katkısı, toplanma alanını yılda bir kez hatırlanan bir işaret olmaktan çıkarıp gündelik hayatın parçası yapmaktır. Bunun için şu ilkeleri öneriyoruz:

  • Toplanma alanları park, oyun alanı ve mahalle meydanı gibi her gün kullanılan mekânlarla birlikte tasarlanmalıdır.
  • Bu alanlarda kalıcı otopark ve ticari kullanım yerine, gerektiğinde kolayca boşaltılabilecek esnek düzenlemeler tercih edilmelidir.
  • Ağaçlandırma, aydınlatma ve çeşme gibi unsurlar, alanı hem gündelik hayatta hem de afet anında daha kullanışlı kılar.
  • Mahalle sakinleri, kendi toplanma alanlarının nerede olduğunu bilen ve onu koruyan ortaklar olarak sürece dahil edilmelidir.

Bu yaklaşım, toplanma alanını yalnızca bir afet tedbiri olarak değil, mahallenin nefes aldığı bir yer olarak da görmeyi gerektirir. Sabahları yürüyüş yapılan, öğleden sonra çocukların oynadığı, akşamları komşuların bir araya geldiği bir alan, afet anında da kendiliğinden hatırlanır. İnsanlar yolu bilir, alanı tanır, birbirini nerede bulabileceğini tahmin eder. Gündelik alışkanlık, en etkili hazırlıktır.

Ortak alan, ancak ortak sahiplenildiğinde korunur. Toplanma alanının otoparka dönüşmesini engellemenin en güçlü yolu, onu sakinlerin her gün kullandığı, sevdiği ve savunduğu bir yer hâline getirmektir. Afet gününün hazırlığı, sıradan günlerin tasarımında başlar.

Sayı 13 · Ortak Alanlar

Bu sayıdaki diğer makaleler

Sayının kapağı ve içindekiler
  1. 01

    Şehir Sağlığı

    Yürünebilir Mahalle, Sağlıklı Mahalle

    Uzm. Dr. Kadir Şenyurt6 dk

  2. 02

    Yapı Güvenliği

    Fay Hattı Üzerinde Plan Yapmak

    Y. Müh. Burak Demirsoy8 dk

  3. 03

    MimarlıkKapak makalesi

    Avlu: Kaybettiğimiz Ortak Alan

    Y. Mimar Ayşe Nur Kalender7 dk

  4. 04

    Misafir Kalem

    Vakıf Şehri: Çeşmeden Kütüphaneye Ortak İyilik

    Dr. Yusuf Kâmil Okur9 dk